بوکال فت یکی از جراحی‌های محبوب برای لاغرترکردن و مثلثی‌ترکردن فرم صورت است، اما مانند هر جراحی دیگری، عاری از عوارض نیست. بر اساس بزرگ‌ترین مرور نظام‌مند موجود در این زمینه، شایع‌ترین عارضه این جراحی ورم است که در حدود ۳۸ درصد بیماران دیده می‌شود و پس از آن گرفتگی موقت فک با شیوع ۳۰ درصد و درد با شیوع حدود ۱۹ درصد قرار دارند. عوارض جدی‌تر مانند آسیب عصب صورت بسیار نادرند و شیوعی حدود یک درصد یا کمتر دارند.
با این حال، فراتر از این عوارض کوتاه‌مدت که معمولاً طی چند روز تا چند هفته برطرف می‌شوند، نکته مهم دیگری هم وجود دارد که کمتر به آن پرداخته می‌شود. بوکال فت جراحی برگشت‌ناپذیر است و می‌تواند اثراتی داشته باشد که سال‌ها بعد ظاهر می‌شوند. در ادامه این مقاله، هم عوارض کوتاه‌مدت این جراحی را با جزئیات و آمار دقیق بررسی می‌کنیم، هم پیامدهای بلندمدت آن را.
جراحی بوکال فت چیست؟
بوکال فت به بالشتک های چربی کوچکی گفته می شود که در عمق گونه و میان عضلات جونده قرار دارند. این بالشتک های چربی در دوران نوزادی به فرایند مکیدن کمک می کنند و در بزرگسالی نیز یکی از عوامل ایجاد گردی طبیعی گونه ها به شمار می روند.
در جراحی بوکال فت، جراح از داخل دهان و از طریق یک برش کوچک در ناحیه داخلی گونه، به این بافت چربی دسترسی پیدا می کند و بخشی از آن را خارج می کند. هدف از این کار، کاهش حجم گونه و ایجاد ظاهری لاغرتر و زاویه دارتر در صورت است.
نکته مهم این است که در بوکال فت، چربی گونه برداشته می شود و جابه جا نمی شود. بنابراین بخشی از چربی که طی جراحی خارج می شود، به صورت دائمی از بین می رود و همین برگشت ناپذیر بودن، اهمیت انتخاب میزان مناسب برداشت چربی را بیشتر می کند.
عوارض کوتاه مدت و آمار واقعی آن ها
یکی از بزرگ ترین مرورهای نظام مند درباره عوارض جراحی بوکال فت، اطلاعات ۳۰۸ بیمار را بررسی کرده است. نتایج این بررسی نشان می دهد که عوارض مختلف با شیوع متفاوتی رخ می دهند:
| عارضه | شیوع |
|---|---|
| ورم | ۳۸٫۴٪ |
| گرفتگی و سفتی فک (تریسموس) | ۳۰٫۱٪ |
| درد پایدار | ۱۹٫۴٪ |
| عدم تقارن | ۱۱٫۷٪ |
| فلج موقت عصب صورت | ۰٫۹۷٪ |
| عفونت | ۰٫۴۸٪ |
| هماتوم | ۰٫۴۸٪ |
| آمفیزم (هوا زیر پوست) | ۰٫۴۸٪ |
از میان این ۳۰۸ بیمار، ۸۱ نفر حداقل یک عارضه را تجربه کرده اند؛ یعنی شیوع کلی عوارض در این مطالعه حدود ۲۵ درصد بوده است.
این عدد ممکن است در نگاه اول نگران کننده به نظر برسد، اما بخش زیادی از آن مربوط به ورم و گرفتگی موقت فک است. عوارضی که معمولاً طی چند روز تا چند هفته به صورت خودبه خود برطرف می شوند. در مقابل، عوارض جدی تر مانند فلج موقت عصب صورت، عفونت، هماتوم و آمفیزم، هرکدام شیوعی کمتر از یک درصد داشته اند.
در یک مرور نظام مند دیگر که معیارهای متفاوتی برای انتخاب مطالعات داشته، نرخ کلی عوارض ۶٫۸ درصد گزارش شده است. در این بررسی نیز ورم گذرا شایع ترین عارضه بوده است. تفاوت میان این اعداد نشان می دهد که میزان دقیق عوارض در مطالعات مختلف یکسان نیست، اما الگوی کلی مشابه است و بیشتر عوارض گزارش شده، موقت و قابل کنترل هستند.
ورم
ورم شایع ترین عارضه پس از بوکال فت است و معمولاً در ناحیه گونه ها ایجاد می شود و گاهی تا قسمت فک نیز گسترش پیدا می کند. شدت ورم معمولاً در روز دوم و سوم بیشتر است و سپس طی یک تا دو هفته به تدریج کاهش پیدا می کند.
گرفتگی فک یا تریسموس
تریسموس به معنای محدود شدن باز و بسته کردن دهان است. نزدیکی محل جراحی به عضلات جونده باعث می شود تحریک این عضلات در حین عمل، برای چند روز حرکت فک را محدود کند. این عارضه معمولاً موقتی است و به مرور برطرف می شود.
درد
درد پس از جراحی معمولاً خفیف تا متوسط است و در بیشتر موارد با مسکن های معمول قابل کنترل است. با این حال، درد شدید یا درد مداوم و غیرعادی، طبیعی محسوب نمی شود و باید توسط پزشک بررسی شود.
عدم تقارن
عدم تقارن ممکن است به دلیل تفاوت جزئی در میزان بافت برداشته شده از دو طرف صورت ایجاد شود. مقداری تفاوت در روزهای ابتدایی، به ویژه به دلیل ورم، می تواند طبیعی باشد؛ اما عدم تقارن واضح یا ماندگار نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.
عوارض نادر و قابل توجه بوکال فت
آسیب به عصب صورت
نزدیک ترین ساختار مهم به محل جراحی، شاخه های عصب صورت هستند که حرکت عضلات صورت را کنترل می کنند. آسیب به این عصب می تواند باعث ضعف در حرکت لب یا گونه شود. در مطالعات، شیوع این عارضه کمتر از یک درصد گزارش شده و در بیشتر موارد موقت بوده است؛ موارد دائمی بسیار نادر هستند.
آسیب به مجرای غده بزاقی پاروتید
مجرای استنسن، یعنی مجرای غده بزاقی پاروتید، نیز از نزدیکی محل جراحی عبور می کند. آسیب به این مجرا نادر است، اما در صورت وقوع می تواند باعث تجمع بزاق در زیر پوست گونه شود.
عفونت
برخلاف تصور رایج که ممکن است برش داخل دهانی را به دلیل وجود طبیعی باکتری ها در دهان، مستعد عفونت بیشتر بدانند، آمار چنین چیزی را نشان نمی دهد. شیوع عفونت در مطالعات کمتر از نیم درصد گزارش شده است. رعایت بهداشت دهان و در صورت تشخیص پزشک، استفاده از آنتی بیوتیک پیشگیرانه می تواند به کاهش این خطر کمک کند.
هماتوم
هماتوم به تجمع خون در محل جراحی گفته می شود. این عارضه نیز نادر است و در صورت ایجاد، بسته به شدت آن ممکن است با تخلیه خون و مراقبت پزشکی برطرف شود.
فرورفتگی زودرس گونه در سنین بالاتر
بافت چربی گونه نقش یک لایه حمایتی زیر پوست را ایفا می‌کند و با افزایش سن، به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد؛ همین کاهش طبیعی است که باعث می‌شود گونه‌های افراد میانسال و مسن، لاغرتر و افتاده‌تر به نظر برسند. وقتی این چربی در سنین پایین با جراحی برداشته شود، این کاهش جراحی بر کاهش طبیعی آینده اضافه می‌شود و می‌تواند به فرورفتگی گونه‌ای زودتر از حد معمول منجر شود.
این موضوع به معنای نامناسب‌بودن بوکال فت نیست، بلکه نشان می‌دهد این جراحی باید یک تصمیم بلندمدت و دائمی در نظر گرفته شود، نه یک اقدام زیبایی زودگذر.
برای بررسی کامل این موضوع و اینکه چه سنی برای این جراحی مناسب‌تر است، مقاله سن مناسب برای بوکال فت چند سال است؟ را مطالعه کنید.
چه کسانی بیشتر در معرض عوارض یا نتایج نامطلوب هستند؟
برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض عوارض یا نتایج نامطلوب این جراحی قرار دارند:
- افراد با صورت لاغر یا استخوانی: این افراد از قبل چربی گونه‌ی کافی ندارند و برداشتن بیشتر، تنها فرورفتگی ایجاد می‌کند.
- افراد زیر سی سال، به‌ویژه با صورت کشیده و لاغر: در این سن، توزیع طبیعی چربی صورت هنوز در حال تغییر است.
- افراد با پوست نازک یا کم‌کشسان: این نوع پوست پس از برداشتن چربی، پشتیبان کافی برای حفظ فرم صاف ندارد و زودتر دچار افتادگی می‌شود.
- افراد بالای ۴۵ سال: در بیشتر موارد توصیه نمی‌شود، مگر با ارزیابی دقیق، چون بافت چربی گونه در این سن معمولاً از قبل رو به کاهش است.
- افراد با انتظارات غیرواقعی: بوکال فت تنها گونه را باریک‌تر می‌کند و تأثیری بر فرم استخوان صورت ندارد.
چگونه می توان ریسک عوارض را کاهش داد؟
- انتخاب جراح مجرب در جراحی بوکال فت
- بررسی دقیق فرم صورت، میزان چربی و ضخامت پوست پیش از عمل
- برداشت محافظه کارانه چربی در صورت وجود تردید
- رعایت بهداشت دهان پس از جراحی
- مصرف غذاهای نرم و خنک در روزهای ابتدایی
- استفاده از کمپرس سرد در ۴۸ ساعت اول
- پرهیز از باز کردن بیش از حد دهان در هفته اول
- مراجعه منظم برای ویزیت و پیگیری نتیجه
علائم خطر؛ چه زمانی باید فوراً با پزشک تماس گرفت؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید فوراً با جراح یا کلینیک تماس بگیرید:
- تب
- درد شدید و رو به افزایش که با مسکن معمولی کنترل نمی شود
- تورم شدید یک طرفه که روزبه روز بیشتر می شود
- ترشح چرکی یا بوی نامطبوع از محل برش
- ضعف یا افتادگی ناگهانی لب یا گونه
- تجمع مایع قابل لمس زیر پوست گونه
آسیب به عصب صورت و مجرای غده بزاقی نادر است، اما تشخیص زودهنگام آن می تواند روند درمان را ساده تر کند. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه و بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.
سؤالات متداول
شایع ترین عارضه بوکال فت چیست؟
ورم، با شیوع حدود ۳۸ درصد. این عارضه معمولاً طی یک تا دو هفته برطرف می شود.
آیا بوکال فت باعث پیری زودرس می شود؟
انجام این جراحی در سن پایین و بدون ارزیابی دقیق ساختار صورت می تواند خطر ایجاد فرورفتگی و لاغر شدن بیش از حد گونه در سال های آینده را افزایش دهد. برای بررسی کامل تر، مقاله «سن مناسب برای بوکال فت» را مطالعه کنید.
احتمال آسیب به عصب صورت با انجام بوکال فت چقدر است؟
کمتر از یک درصد و در بیشتر موارد موقت است. انتخاب جراح باتجربه می تواند احتمال این عارضه را کاهش دهد.
آیا نتیجه بوکال فت دائمی و برگشت ناپذیر است؟
بله. چربی خارج شده دوباره ساخته نمی شود و حجم گونه به حالت قبل برنمی گردد. با این حال، صورت همچنان با افزایش سن دچار تغییرات طبیعی خواهد شد.
عدم تقارن چقدر شایع است؟
حدود ۱۲ درصد در مطالعات گزارش شده است. عدم تقارن واضح یا ماندگار باید توسط پزشک بررسی شود.
گرفتگی فک چقدر طول می کشد؟
این عارضه در حدود ۳۰ درصد بیماران گزارش شده و معمولاً طی چند روز تا حدود یک هفته برطرف می شود.
منابع
Pierzchajlo N, Clifton W, Hinson C و همکاران. Buccal Fat Pad Excision for Cheek Contouring: A Systematic Review. Aesthetic Surgery Journal، 2025
Prevalence of complications of buccal fat removal: A systematic review and meta-analysis · ScienceDirect
Buccal fat pad excision for cheek refinement: A systematic review
Aesthetic Values of the Buccal Fat Pad Excision in Middle-Aged Patients
